Gustaw Lizak

Przysięga

4 min. czytania

Ostatnia aktualizacja: 01.05.2026

Rób zestawienia “moral ideal vs legal reality” - ponieważ to dwie różne rzeczy!

Będę regularnie się uczyć i równolegle pracować nad sobą.

Będę kierować się zasadami prawdy, sprawiedliwości, dobra i podmiotowości innych ludzi

Prawda

Prawda Cię wyzwoli. Najgorzej to żyć w iluzji, kłamstwie. Chciałbym unikać łatwych odpowiedzi.

Często mówi się, że „prawda boli”, ale rzadziej zauważa się, że to właśnie ten ból jest sygnałem, że przebijamy się przez warstwę iluzji. 1

Jeśli widzisz, że jakiś “mechanizm świata” tworzy cierpienie, a Ty masz siłę, by to zmienić w swoim małym wycinku rzeczywistości i tego nie robisz – to czy naprawdę żyjesz w prawdzie? Czy może w nowej, wyrafinowanej iluzji “świętego spokoju”?

„Przede wszystkim nie kłam samemu sobie… Człowiek, który kłamie sam sobie i słucha własnego kłamstwa, dochodzi do tego, że nie potrafi rozpoznać żadnej prawdy ani w sobie, ani wokół siebie.” ~ Fiodor Dostojewski, Bracia Karamazow

Ja te słowa tak zapamiętałem, ale to nie jest tłumaczenie!

Cytat ten jest różnie przedstawiany, i proszę z dystansem. Sam potrzebuję te słowa zweryfikować. Wziąłem go z notatek, i nawet tego nie sprawdziłem.

Umysł człowieka często bardziej ceni spójność niż prawdę. Gdy fakty burzą dotychczasowy obraz świata, pojawia się pokusa, by je reinterpretować tak, aby odzyskać poczucie ładu.

Czy wartości mogą stać się nową iluzją?

Istnieje ryzyko: iluzja „bycia dobrym”. Można tak bardzo uwierzyć w swój obraz „człowieka prawdy”, że przestaje się zauważać momenty, w których się kłamie. Też jestem na to podatny…

Sprawiedliwość

Sam wgląd w niesprawiedliwość nie czyni świata sprawiedliwym.

  • „Sprawiedliwość bez siły jest bezbronna” Wyobraź sobie, że masz 100% racji w sporze, ale nie masz żadnych narzędzi, by tę rację wyegzekwować. Bez „miecza” (prawa, policji, sankcji), sprawiedliwość pozostaje jedynie pobożnym życzeniem. Złe intencje innych ludzi po prostu ją zignorują.
  • „Siła bez sprawiedliwości jest tyranią” To sytuacja, w której ktoś ma władzę i środki przymusu, ale używa ich samowolnie, bez oglądania się na zasady moralne czy dobro wspólne. To rządy „prawa silniejszego”, gdzie rację ma ten, kto głośniej krzyczy lub ma większy kij.

„Sprawiedliwość bez siły jest bezbronna, siła bez sprawiedliwości jest tyranią.” ~ Blaise Pascal

Fair ocena ludzi i argumentów. Nie powinno mnie obchodzić na przykład, w co kto wierzy. Mój przyjaciel (chrześcijanin) nauczył mnie szanować cudzą wiarę.

Sprawiedliwość to nie to samo co zemsta.

Sprawiedliwość szuka przywrócenia porządku i słuszności, podczas gdy zemsta szuka jedynie zaspokojenia.

Dobro

Intencja i skutki. Nawet prawda podana w złej formie może robić krzywdę, a „dobro” bez prawdy bywa manipulacją. Pomoc może szkodzić.

Podmiotowość

Nie redukuj innych do etykiet i nie przyklejaj ich. Słuchasz, pytasz, dajesz przestrzeń na autonomię, nie „naprawiasz” ludzi na siłę. Jeżeli trzeba, odchodzisz … zostawiasz wszystko i wszystkich za sobą.

Pewna kobieta powiedziała mi kiedyś: „Chcę być taka, jaka jestem, nie chcę tego zmieniać”. Mocno mnie to rozbroiło, ponieważ widziałem w tym swój „wrongdoing”. Mimo że uważam, iż gdyby wzięła się trochę za siebie, mogłaby zmienić swoje życie — być może nie cierpiałaby, gdyby zmieniła tok myślenia albo sposób patrzenia. Chcę to jednak puścić w niepamięć. Cieszy mnie, że chociaż na tym polu pokazała asertywność.

Przysięga - jako kierunek

Psychologia: „commitment” jako kompas działania. (do weryfikacji) Badania nad wpływem społecznym pokazują, że gdy ludzie podejmują zobowiązanie lub publicznie deklarują jakieś stanowisko, rośnie prawdopodobieństwo, że będą działać zgodnie z tą deklaracją. Mechanizm ten wiąże się z silną potrzebą spójności między wcześniejszymi deklaracjami a późniejszym zachowaniem.

Źródła (do ponownego przejrzenia):

  • Robert Cialdini — Influence: Science and Practice
  • Charles Kiesler — The Psychology of Commitment

Notka do “przyszłego mnie”

Code of conduct?

Nawet jeśli miłość będzie przychodzić i odchodzić poprzez ludzi… nie powinienem się przywiązywać.

Footnotes

  1. Zobacz okładkę albumu “Escape” zespołu Journey. Wizualnie kojarzy mi się z przełamaniem iluzji. Współcześnie nawet ucieczki z “echo chamber” (social media etc.). ↩

Graf